Taborowski Stanisław (1830 lub 1834–1890), skrzypek, kompozytor, pedagog.
Ur. w majątku rodzinnym w pow. zasławskim na Wołyniu, był synem Anieli z Brzozowskich (1807–1886) i Józafata (1795–1879), właściciela stancji dla młodzieży ziemiańskiej w Wolicy (należącej do rodziny Wąsowiczów) na Wołyniu i w Odessie oraz nauczyciela w odesskim Liceum im. Richelieu. Miał siostrę Jadwigę (1834–1898), pianistkę, żonę Albina Płotnickiego (1827–1887).
T. wyjechał z ojcem w r. 1846 do Odessy; uczył się tam w Liceum im. Richelieu oraz u miejscowych nauczycieli pobierał lekcje gry na skrzypcach. Prawdopodobnie w r. 1852 podjął studia na Wydz. Filozoficzno-Prawniczym uniw. w Petersburgu, ale wbrew woli rodziny przerwał je. Dzięki wsparciu tamtejszych mecenasów, Mateusza Wielhorskiego i gen. Adama Rzewuskiego, kontynuował naukę gry na skrzypcach, a także zaczął komponować. Działalność koncertową rozpoczął w r. 1853 w Odessie, gdzie wystąpił z własnymi kompozycjami, a potem grał w Warszawie; prawdopodobnie wtedy Jadwiga Łuszczewska (Deotyma) napisała wiersz „Do Stanisława Taborowskiego, skrzypka”. Następnie koncertował w Ciechocinku, Lublinie, Charkowie i Żytomierzu, a w r. 1854 w Dubnie i Kijowie, gdzie akompaniowała mu siostra Jadwiga. Swoim petersburskim protektorom zawdzięczał uzyskanie t.r. paszportu i pieniędzy na dalsze studia wiolinistyczne w Brukseli; w tamtejszym konserwatorium uczył się gry na skrzypcach u H. Léonarda, a kontrapunktu i kompozycji u B. Damckego. Zaprzyjaźnił się z kompozytorem F.-J. Fétisem i skrzypkiem H. Vieuxtempsem oraz nawiązał kontakt z mieszkającymi w Brukseli polskimi emigrantami: Joachimem Lelewelem, Augustem Cieszkowskim, Ludwikiem Wołowskim i Feliksem Jastrzębskim. Rozwinął działalność kompozytorską; w r. 1857 napisał operę buffo Une paire de bottes, prawdopodobnie wystawioną w Brukseli. Dzięki stypendium cara Aleksandra II kontynuował w l. 1857–9 studia, które ukończył ze złotym medalem. Latem 1859 wystąpił z koncertem w filharmonii w Brukseli, a następnie odbył podróż artystyczną po Europie, występując w Paryżu, Koburgu, Weimarze, Kolonii oraz w grudniu w Berlinie, gdzie dał sześć koncertów, m.in. na dworze króla Wilhelma I. W repertuarze miał T. m.in. „Koncert skrzypcowy e-moll” F. Mendelssohna, „IV Koncert skrzypcowy” Léonarda, utwory L. van Beethovena, Vieuxtempsa, Apolinarego Kątskiego i kompozycje własne.
W styczniu 1860 wystąpił T. z trzema koncertami w Warszawie; zaprezentował własne utwory, m.in. Śpiew łabędzi na skrzypce i fortepian oraz mazura Wisła op. 5 na skrzypce i orkiestrę (Berlin 1860, wersja na fortepian, Kijów ok. 1875). W r. 1860 ukazały się drukiem: pieśń na głos i fortepian Wspomnienie o Warszawiankach (do słów Z. Rappaporta, W.), Koncert skrzypcowy (Berlin), scherzo na skrzypce i orkiestrę lub fortepian Les clochettes (Berlin), Barkarolla na skrzypce i fortepian (Pet.) oraz dedykowany F. Lisztowi utwór Aux bords de la Neva na skrzypce i orkiestrę (Berlin [1860/1]). Przed r. 1861 utwory T-ego otrzymały nagrody w konkursach kompozytorskich: I Nagrodę w Brugii i II Nagrodę w Gandawie (za uwerturę Pas redoublé na orkiestrę wojskową). W l. 1860–2 występował T. w Petersburgu, Berlinie i Kijowie, a także kilkakrotnie w Żytomierzu, gdzie objął posadę dyrygenta tamtejszej orkiestry wojskowej i w r. 1860 był goszczony przez Józefa Ignacego Kraszewskiego.
W r. 1862 zamieszkał T. w Kijowie i w r. 1863 został członkiem kijowskiego oddz. Rosyjskiego Tow. Muzycznego; w l. 1866–8 wchodził w skład jego dyrekcji. Wydał w Berlinie: Elégie (Deotyma) na skrzypce i fortepian [1865], finał Koncertu fortepianowego [1870], Salon-Walzer na skrzypce i fortepian [1870], Wiegenlied na wiolonczelę i fortepian lub orkiestrę [1870] oraz 2 Lieder: Liebchen schläft i Liebchen wacht, do słów nieznanego autora. W l. 1871–2 odbył kolejną podróż koncertową, występując m.in. w Krakowie (obok Marceliny Czartoryskiej i Władysława Żeleńskiego), Lwowie, Wrocławiu (dał pięć koncertów) i Poznaniu, gdzie wykonał kilka swoich kompozycji, m.in. Élégie (Deotyma) oraz scherzo Les clochettes. Później występował z Gustawem Friemanem w Berlinie i Paryżu.
W r. 1872 został T. nauczycielem w założonej przez Tadeusza Tyszkiewicza w Berlinie Freie Deutsche Hochschule für Musik i dawał koncerty w Niemczech. Opracował na skrzypce i fortepian sześć pieśni Fryderyka Chopina Polnische Lieder von F. Chopin op. 9 (Berlin 1873), skomponował też Wielki polonez koncertowy op. 10 (Kijów [1875]) oraz kantatę chóralną Angieł, do słów M. Lermontowa, wyróżnioną w r. 1876 nagrodą w konkursie Rosyjskiego Tow. Muzycznego w Petersburgu. W r. 1875 założył w Kronsztadzie oddział tego Towarzystwa oraz Szkołę Muzyczną; uczył w niej gry na skrzypcach i harmonii, a od r. 1878 był jej dyrektorem. W l. 1874–80 wystąpił 38 razy z koncertami na terenie Rosji. Cieszył się opinią wybitnego wirtuoza, chociaż zawsze pozostawał w cieniu Kątskiego i Henryka Wieniawskiego. W r. 1885 ustąpił ze stanowiska dyrektora szkoły w Kronsztadzie i przeniósł się do Petersburga, kontynuując tam działalność pedagogiczną. Warszawskie „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne” ogłosiło w r. 1888 jego ostatnią kompozycję Etiudę a-moll na skrzypce (nr 233, dod. nutowy). T. zmarł 19 III 1890 w Petersburgu, został pochowany na cmentarzu parafii Nawiedzenia NMP (część cmentarza Wyborgskiego); na zachowanym grobowcu widnieje inskrypcja w języku polskim z informacją, że żył 56 lat.
T. prawdopodobnie nie założył rodziny.
Altman F., Kurzgefasstes Tonkünstler Lexikon, Regensburg 1936 s. 621; Bibliogr. Warszawy, VII; Cmentarz polski w Żytomierzu, W. 1999 (dot. rodziców); Enc. muzycz., V; Enc. Org., XXIV; Fétis F.-J., Biographie universelle des musiciens et bibliographie générale de la musique, Paris 1860 VIII; The New Grove Dictionary of Music and Musicicans, London 1980 s. 516; Słown. muzyków pol., II; Sowiński, Słown. muzyków, s. 381–2; – Komorowski J., Polskie życie teatralne na Podolu i Wołyniu do 1863 r., Wr. 1985; Niekraszowa S., Polscy muzycy z ziem ukrainnych, w: Pamiętnik kijowski, Londyn 1966 III; Pyzio J., Stanisław Taborowski – zapomniany skrzypek i kompozytor XIX wieku w świetle korespondencji do Pauliny Wilkońskiej z lat 1854–1860, „Biblioteka” 1998 nr 2 (11) s. 41–54; Reiss J., Almanach muzyczny Krakowa 1780–1914, Kr. 1939 II; Stupkiewicz S., Ognisko polskiego życia kulturalnego w połowie XIX wieku w Żytomierzu, „Przegl. Human.” 1966 nr 2 s. 49; Tomaszewski W., Między salonem a jarmarkiem, W. 2002; Zduniak M., Muzyka i muzycy polscy w dziewiętnastowiecznym Wrocławiu, Wr. 1984; – Iwański A. (senior), Pamiętniki, W. 1968 (dot. ojca); Starorypiński Z., Wspomnienia z różnych lat, Oprac. S. Kieniewicz, W. 1986 (dot. ojca); – „Dzien. Pozn.” 1872 nr 44; „Gaz. Warsz.” 1854 nr 43; „Kur. Warsz.” 1853 nr 209, 1859 nr 71; „Pam. Muzycz. i Teatr.” 1862 nr z 31 XII; „Ruch Muzycz.” 1860 nr 2, 4, 1861 nr 15 (spis kompozycji T-ego), 1862 nr 52; „Wiek” 1874 nr z 2 (14) I; – B. Jag.: rkp. 7115 zeszyt 29 k. 451–2 (Mater. W. Krogulskiego).
Klaudia Podobińska-Kraszewska